Bize Ulaşın

Dünyada en çok tüketilen ürünler arasında yer alan şeker pancarı yetiştiriciliği konusunda Türkiye, Rusya, Fransa, Amerika ve Almanya’dan sonra beşinci sırada gelmektedir. Toprakların ekolojik ve fiziki yapı dengesini korumak ve hayvansal-bitkisel üretimin gelişmesi konusunda yardımcı olan şeker pancarı üretimidir. Şeker pancarı tarımı kapsamında buğday karşısında 20 kat, ayçiçeği karşısında da 5 kat daha fazla istihdam sağlamaktadır. Bu sebeple de şeker pancarının tarımı oldukça önemlidir.

Şeker Pancarı Faydaları

Şeker pancarının milyonlarca ton üretilmesine sebep olacak faydalar şu şekildedir:

  • Doğal şeker üretiminde kullanıldığı için doğal ve sağlıklı beslenmede tercih edilebilir.
  • Tansiyonu düşürücü etkisi bulunduğu için hipertansiyon hastaları için olumlu etkisi bulunur.
  • Kolesterolü düşürmede olumlu etkisi bulunur.
  • Şeker pancarı suyunun düzenli olarak tüketilmesi, kanser çeşitlerine karşı iyi gelir.
  • Sinir sistemi üzerinde direkt etkisi bulunduğu için sakinleştirici etkisi de mevcuttur.
  • Şeker pancarı içerisinde yer alan vitamin ve mineraller sayesinde karaciğer fonksiyonları düzenlenir.
  • Son yapılan araştırmalara göre kansızlığa karşı birebirdir.
  • Böbreklerin fonksiyonlarının düzgün ve sağlıklı çalışmasında etkilidir.
  • Sindirim sistemi ve mide üzerinde olumlu etkileri bulunur. özellikle mide ağrısı, mide hastalıkları ve ekşimelere karşı etkilidir.
  • Bir adet şeker pancarı içerisindeki oranlar şu şekildedir:
    • 10.4 Karbonhidrat
    • 1.7 Lif
    • 0.8 Protein
    • 0.3 Yağ
    • A ve C Vitamini
    • Kalsiyum
    • Potasyum
    • Demir

Şeker Pancarı Kullanım Alanları

Bilimde “beta vulgaris var altissima” ismiyle bilinen şeker pancarının adı ülkemizde höngül, çükündür ve çükündürük olarak anılır. Büyük saplı ve etli köklü olan şeker pancarının boyu 80 santim kadar uzayabilmektedir. Toprak altında yetişen şeker pancarının sonbahar ve ilkbaharda ekilmesi uygundur.

Sonbahar döneminde ekim sonrasında sökümü yapılan şeker pancarlarının kökleri, şeker fabrikalarına taşınır. Burada işlenen bitki çeşitli şekillerde karşımıza çıkar. Çok uzun yıllar önce yemek yapımında sıklıkla kullanılan pancarların içerisindeki şeker oranı tespit edildikten sonra özellikle şeker üretiminde sıklıkla kullanılmaya başlanmıştır.

Şeker pancarları fırınlanarak ya da közlenerek turşusu yapılır. Yapraklarıyla birlikte kaynatılarak turşu suyu veya şalgam olarak da içilebilir. Ayrıca bitki, işlendikten sonra silah geliştirme, ilaç yapımı ve otomobil yakıtı açısından da kullanılabilir ki bu kısımlarda asıl kullanılışı etil alkol şeklindedir.

Ülkemizde Şeker Pancarı Üretimi

Ülkemizde yılda ortalama 20 milyon ton üretimi yapılan şeker pancarı ülkenin batısında, Orta Anadolu (Kütahya, Burdur, Afyon, Eskişehir, Konya, Çorum, Kayser, Yozgat) ve Doğu Anadolu (Kars, Muş, Elazığ, Erzurum ve Malatya) bölgelerinde yetişmektedir. Buna karşın kök veriminin en fazla olduğu bölge batı bölgesidir ki bu bölge içerisinde Adapazarı, Susurluk, Balıkesir ve Trakya bölümleri yer almaktadır.

Pancarda verim almak için tarımına uygun olan bölgeler tercih edilmelidir.

Batı Bölgesinde Üretim

Yağış ve nem bol olduğu için bu bölgeden ekstra sulamaya gerek kalmadan tarım yapılabilir. Fakat bazı Batı bölgelerinde zaman zaman kuruluk yaşanabilir. Bu sebeple bu yerlerde sulamaya dikkat edilmelidir. Bu bölgedeki üretimlerde şeker oranı düşük olmakla birlikte kök verimi yüksektir. Bölgedeki üretim, ülkedeki toplam üretimin %10-15’lik kısmını kapsar.

Orta Anadolu Bölgesinde Üretim

Bu bölgede sulama yöntemiyle şeker pancarı tarımı yapılmaktadır. Bölgede yetiştirilen şeker pancarında şeker oranı düşük olmakla birlikte kök verimi Batı bölgelerine göre daha düşüktür.

Doğu Anadolu Bölgesinde Üretim

Doğu Anadolu Bölgesinde oluşan kuraklık sebebiyle burada anca sulama yöntemi ile yetiştiricilik yapılmaktadır. Buradaki yetiştiricilikte vejetasyon süresi düşüktür. Bu sebeple de kök verimi düşüktür. Buna karşın şeker oranı genelde yüksektir. Bu bölgedeki şeker pancarı üretiminin sebebi ise hayvancılığın geliştirilmesinin istenmesidir. Ayrıca bölgede istihdamın sağlanması da diğer sebeptir.

Şeker Pancarı Yetiştiriciliğinde Etkili Olan Faktörler

Her bitkinin yetiştiriciliğinde etkili olan faktörler bitki çeşidine göre değişmekle birlikte genel olarak bazı maddeler aynıdır. Bu faktörlerin en başında iklim gelmektedir. 

Şeker Pancarında İklim

Şeker pancarında vejetasyon (gelişme ve yetişme) dönemi ilkbahar zamanında sıcaklığın 7 dereceye varmasıyla başlar ve sonbahar zamanında sıcaklığın 5 dereceye ulaşmasıyla biter. Yani ekim ve hasat zamanı arasında yaklaşık olarak 200 gün bulunmaktadır. Şeker pancarında ortalama miktardaki şeker oluşumu 10 ile 30 derece sıcaklık arasında olmaktadır.

Şeker pancarı, kökünde depo ettiği şekerin bir miktarını solunumda kullanır. Solunum için gerekli olan sıcaklık ise 0’dan başlar. Her 10 derecede solunumda kullanılan şeker iki kat artar. Solunum açısından oluşan şeker kayıpları kurak ve sıcak iklimlerde artar. Doğu Anadolu Bölgesine üretilen bazı şeker pancarlarındaki düşük şeker oranı bu sebepten ötürüdür.

Yeterli yağış ya da düzenli ve bol sulama ile yetiştiriciliği yapılan şeker pancarı, şartların düzgün sağlanması durumunda yüksek oranda şeker üretmektedir. Ekim döneminde yüksek miktarda su alması gereken şeker pancarı, hasat dönemine yaklaştıkça daha az suya ihtiyaç duyar. Ülkemizde buna uygun olan yerler ise Akdeniz ve Güneydoğu Anadolu dışında kalan yerlerdir. Yetiştiricilik yapılan bölgelerdeki yağışlar yılda 300-900 mm arasındadır.

İklimle beraber yetiştiricilikte etkili olan diğer faktörler ise şu şekildedir:

  • Şeker pancarı köklerinin ve filizinin çokça hassas olduğu unutulmamalıdır. Bu sebeple ekim, çimlenme ve ilk gelişme dönemlerinde korunmalıdır. Özellikle bu dönemlerde toprak sıkıştırması, haşere, yabancı ot ve filiz mantarı gibi durumlara dikkat edilmelidir.
  • İlk gelişme esnasında yeterli sıcaklığın bulunmasına dikkat edilmelidir. Ülkemizde pancar üretimi bu sebeple en çok Nisan ayında yapılmaktadır.
  • Kök kısmında hiçbir şekilde su birikimi bulundurulmamalıdır.
  • Olgunlaşma döneminde hem gece hem de gündüz vakitlerinde aşırı sıcaklardan kaçınılmalıdır. Özellikle şeker pancarı, gece sıcaklığından çokça etkilenir.

Şeker Pancarı Üretiminde Sıcaklık ve Işık

Şeker pancarı, uzun günleri ve güneş ışıklarını çok fazla sever. Köklerin serpişmesinde ve şekerinin oluşmasında güneş ışığının etkisi büyüktür. Gelişim aşaması kat edildikçe sı ve ışık ihtiyacı doğru orantılı olarak artmaktadır. Özellikle hasat zamanının bir ay öncesinden başlayarak sıcaklık ve ışık önemi daha da artmaktadır.

Şeker Pancarı Üretiminde Su

Her bitkide olduğu gibi şeker pancarı üretiminde de su oldukça önemlidir. Şeker pancarının toprağının rutubete sahip olması gerekir. Nisan ve Mayıs aylarında hafif kuraklıkların yaşanması, kökler açısından faydalıdır. Çünkü bu dönemde kökler daha derine iner ve topraktaki besinleri tamamen emer. Fakat gelişme döneminde bitkinin suya olan ihtiyacı oldukça fazladır.

Şeker Pancarı Üretiminde Toprak

Şeker pancarı yetiştiriciliğinde toprak analizi önemlidir. Toprağın besin maddesi ve su tutma konusunda kapasitesinin fazla olması gerekir. Üretimde ideal olan toprak organik maddeler bakımından zengin, tınlı ve tınlı kireçli, kolay ısınan ve derin topraklar olmalıdır.

Şeker Pancarı Üretiminde Tarla Hazırlığı

Şeker pancarı yetiştiriciliğinde toprak hazırlığı çok mühimdir. Anız bozma denilen ve ön bitki hasadından sonra bitki artıklarının toprağa gömülmesi işi olan etkinlik oldukça önemlidir. Anız bozmanın ve ilk sürüm işinin muhakkak sonbahar zamanında yapılması gerekir. 

Şeker pancarı üretiminden önce tarlaya hububat ekilmelidir. Biçme işleminden sonra anızlar yakılmamalı ve toprağa çekilmesi sağlanmalıdır. Bu duruma ön bitkinin hasadı da denmektedir.Hububat hasadından sonra toprak rutubeti kalkmadan sürme işlemi yapılmalıdır. Ardından toprağa ön gübreleme yapılmalı ve sonrasında şeker pancarı ekilmelidir.

Şeker Pancarı Üretiminde Gübreleme

Gübre, organik maddece zengin olan, üretim esnasında bitkiye güç ve verim katmak için kullanılan maddelerdir. İçerisinde çok çeşitli vitaminler ve mineraller bulunur. Gübreleme, toprağın ve bitkinin ihtiyacına göre yapılmaktadır. Yani her toprağa ve bitkiye her gübre uygun değildir. Toprak numune analizleri sayesinde toprağın ihtiyacı belirlenebilir.

Şeker pancarının yetişmesinde önemli olan besin maddeleri Potas, Azot ve Fosfordur. Şeker pancarı yetiştiriciliğinde kullanılan gübreler ise şu şekildedir:

  • Azotlu gübreler: Amonyum sülfat, Amonyum nitrat ve üre, kullanılan başlıca azotlu gübrelerdir. Azotlu gübrenin gereği kadar kullanılması çok önemlidir. Fazla kullanılan azot hem fabrikada işlenme aşamasında verimin düşmesine sebep olacaktır hem de çevre kirliliği yaratacaktır. Bu sebeple azotlu gübreler hasat zamanından en az 2,5 ay kadar öncesinde verilip bitirilmelidir. Bu gübrelerin üçte ikisi ekimden önce, kalanı ise ilk çapadan önce kullanılmalıdır. Her dekara 10-15 kilogram arasında saf azotlu gübre verilmelidir.
  • Fosforlu gübre: Süper fosfat ve triple süper fosfat olarak değişen çeşitleriyle bu gübrenin üçte ikisi sonbahar dönemindeki son sürümden sonra verilmelidir. Kalanı ise azotlu gübre ile birlikte verilmelidir. Fosforlu gübrenin dekar başına oranı ise 10 kilogram kadardır.
  • Potaslı gübre: Şeker pancarı yetiştiriciliğinde potasyum sülfat, potasyum klorür ve potasyum nitratlı gübreler tercih edilmelidir. Bu gübre sonbahardaki son sürümden önce uygulanır.
  • Ahır gübreler: Hiçbir ticari gübre, ahır gübresinin yerini tutamaz. Yeşil gübre, anız atıkları ve kompostlar kullanılarak oluşturulan ahır gübresi, toprağı zenginleştirmekte rol oynar. İçerisinde pek çok mikro ve makro besin değerleri bulunur. 

Şeker Pancarı Yetiştiriciliğinde İlkbaharda Toprak Hazırlığı

İlkbahar tohum yatağı hazırlığı şeker pancarı yetiştiriciliğinin en hassas işi olarak kabul edilir. Ekim öncesi hazırlıkları kapsamayan bu durum, şeker pancarı hakkında her şeyi doğrudan etkilemektedir. Gübreleme, anızların kontrol edilmesi gibi etkenler ilkbahar hazırlıkları arasındadır.

İlkbaharda adeta toprak tavında durumu yaşanır. Bu sebeple vakit kaybedilmeden çalışmalara başlanılmalıdır.